Grondwater stroomt dichterbij dan u denkt

202402

Een hoog grondwaterpeil kan zorgen voor overlast. Natte voeten op het grasveld, op straat en zelfs in de eigen kelder. Het kan echter ook te droog worden in de grond. In onze oude steden kan dat zorgen voor het verdrogen en vermolmen van de houten funderingspalen met verzakkingen van huizen tot gevolg. Daar weten we in Haarlem alles van.  De PvdA heeft zich in het verleden ingezet om bewoners te helpen bij het herstel van funderingen.

Verdroging kan ook leiden tot bodemdaling. Op veel plekken in Nederland klinkt de grond in als het te droog wordt. Bij dat inklinken komen broeikasgassen vrij. Nat houden die grond denk je dan. Maar bij woningen willen we het water liever toch niet hoger hebben dan 50 cm onder het maaiveld en bij wegen of bij huizen met kruipruimtes gaat de richtlijn al snel naar een meter. Buiten de bebouwde kom dan? Een grondwaterstand van 20 cm onder het maaiveld, nodig om verdere inklinking te voorkomen, past niet bij de manier waarop er momenteel in de agrarische sector wordt gewerkt. De discussie over wat zou moeten laat ik hier verder voor wat het is. Ik neem maar even aan dat de wensen helder zijn.

Wens wordt niet zomaar werkelijkheid. Dat geldt ook voor de grondwaterstand. Er is niet voor elk stukje land een knop die je hoger of lager kunt zetten. Waterschappen kunnen en moeten wel wat doen. Zij zijn verantwoordelijk voor het peil van het oppervlaktewater in veel sloten, vaarten en rivieren. Als het peil in een sloot laag wordt gehouden, zal ook het grondwaterpeil in het omliggende land lager worden. Het grondwater stroomt echter niet door elke soort grond even gemakkelijk. Dat kan opgelost worden met extra slootjes of buizen in de grond met gaatjes voor drainage en infiltratie.  Waterschappen kunnen daarover adviseren, maar zijn er niet verantwoordelijk voor. Dat is de eigenaar van de grond en voor de publieke ruimte de gemeente.

Binnen de bebouwde kom is regulering van het grondwaterpeil vaak knap lastig. Er zit veel onder de grond wat de loop van het grondwater van of naar sloten, vaarten of rivieren kan verstoren. Elke  verandering in de ondergrond kan een bestaand evenwicht doorbreken.  In de Bosch en Vaartbuurt waar ik woon, is er sinds de vernieuwing van het riool in 2011 meer wateroverlast. Het vergt veel onderzoek en tijd om het grondwater weer in het gareel te krijgen.  Een complicerende factor is dat in een woonwijk veel grond geen publiek domein is. Er wordt in mijn buurt nu een pilot gestart waarbij er ook in een beperkt aantal tuinen van vrijwilligers drainagebuizen komen die worden aangesloten op het centrale drainagesysteem.

Een verkeerd grondwaterpeil kan veel problemen veroorzaken. En er kan snel iets verkeerd gaan door het intensieve en soms verkeerde gebruik van onze bodem en de steeds meer optredende weersextremen. Een goede regulering vraagt om samenwerking van drie partijen: het waterschap als beheerder van het watersysteem, de gemeente als beheerder van de publieke ruimte en de eigenaar van de grond. Samenwerken doet iedereen altijd graag. Maar bij veel verschillende belangen, lijkt het mij lastig om zonder duidelijke regie en regisseur tot oplossingen te komen.